درباره ریزگردها، در جنوب و غرب و مرکز ایران بسیار شنیدیم اما برای شمال کشور، کمتر شاهد این مساله بودیم یا اگر هم بوده، چند مورد جزئی، مقطعی و سطحی بوده که چندان محل اعتنا نبود.

اما گویا این بار اوضاع فرق می کند و با یک پدیده شدیدتر و احتمالا مدت زمان طولانی طرفیم. البته آن گونه که مسئولان می گویند.

در روزهای اخیر درباره خطر زیرگردها در استان های شمالی بسیار شنیدیم که در ادامه برای مقدمه ی مطلب و درک بهتر مساله به شکل خلاصه، اظهارات چند مدیر مربوطه مازندران را می آوریم.

محمدی مدیرکل مدیریت بحران مازندران با بیان اینکه از بامداد دوشنبه این هفته شاهد ورود ریزگرد به استان بویژه مناطق شرقی بودیم، گفت: «در حال حاضر در منطقه شرق استان و شهرستان بهشهر شعاع دید تا هزار متر کاهش پیدا کرده است. منشا این ریزگرد‌ها صحرای ترکمنستان است و در حال حاضر بروز پدیده ریزگرد سبب مشکلاتی شده است».

رضوی مدیرکل سازمان هواشناسی مازندران نیز در این باره اعلام کرد: «از روز دوشنبه، گردوخاک گسترده از صحرای قره‌قوم ترکمنستان پس از عبور از شمال و غرب گلستان و دریای خزر، به مناطق مرکزی و شرقی مازندران نفوذ کرد و شعاع دید افقی را در ایستگاه هواشناسی «مراوه تپه» در گلستان به ۳۰۰ متر و در کلاله از دیگر شهرهای این استان را به ۷۰۰ متر کاهش داده است. البته نمونه این پدیده، یکی دو هفته قبل  در روز شنبه ۴ شهریور۱۴۰۲ هم به وقوع پیوست».

حساسیت ماجرا از اینجا آغاز می شود در سال های گذشته، کاهش بارندگی ها در شرق مازندرن و افزایش خشک‌سالی، موجب فراوانی وزش بادهای شرق به سمت غرب استان شده و این عامل موجب پراکنش ریزگردها و گرد و غبار از شرق تا مرکز و حتی غرب استان می شود که با استمرار این مساله، زندگی مردم را دچار مشکل خواهد کرد.

در ادامه به مهمترین خطرات و آسیب های ریزگردها می پردازیم. کارشناسان می گویند گرد و غبار بر آلودگی هوا اثر می گذارد و وقوع بادهای شرقی در استان موجب محبوس شدن آلودگی و دپو شدن آن در گستره استان خواهد شد.

متاسفانه ریزگردها روی تمام دستگاه های بدن تاثیر دارد و از پیامدهای منفی آن می توان به بروز انواع بیماری های تنفسی و ایجاد حساسیت های پوستی و چشمی اشاره کرد.

همچنین بروز انواع بیماری های خطرناک از جمله برای کودکان و بیماران قلبی و ریوی می شود که پرداختن به جزئیات آن خارج از حوصله این گزارش است.

نکته مورد توجه دیگر، این است که وجود ریزگردها در هنگام بارش، موجب تبدیل آن به باران های اسیدی می شود که به شدت آسیب زا است و رفته رفته خاک استان را تحت تاثیر قرار می دهد. محصولات کشاورزی را تخریب می کند و میزان آن را به شدت کاهش می دهد.

علاوه بر گرد و غبار، افزایش چند برابری وسائل نقلیه طی سال های اخیر و دیگر آلاینده های صنعتی اوضاع را وخیم تر می کند و در چنین شرایطی بهترین راهکار آن است که با همکاری کشورهای درگیر، طبق استانداردهای بین المللی با ریزگردها و منابع آلاینده مقابله کنند.

اگر چنین نشود در سال های آتی به دلیل تغییرات جوی و کمبود بارش، شاهد افزایش خشکسالی ها و شدت یافتن آلایندگی ها و زیرگردها خواهیم بود و در آن صورت، دیگر زندگی در چنین فضایی بسیار دشوار خواهد شد.

خوانواده ها توجه داشته باشند در روزهایی که زیرگردها شدت دارد، کودکان که ریه آن ها در حال تکامل است نباید از خانه بیرون بیایند و در خانه نیز باید حداقل استفاده را از وسایل گازی داشت.

یک مساله هوای خارج از منزل و دیگری هوای داخل منزل است و باید رعایت شود. در چنین شرایطی عملا همه افراد در معرض خطر هستند به ویژه کودکان و بیماران قلبی و ریوی.

چرا که گرد و غبار بر تمام سیستم های بدن تاثیر دارد. یک تاثیر بر چشم انسان است و دید را محدودتر می کند و دامنه دید کمتر می شود. همچنین بر روی گوش و حلق و بینی تاثیر دارد و تحت تاثیر این آلایندگی ها عفونت ها ایجاد می شود و می تواند بر روی مغز نیز اثر بگذارد و ایجاد سردرد کند و شخص دچار عدم تمرکز شود. تمام سیستم های بدن می تواند تحت تاثیر قرار بگیرد.

حدالامکان شهروندان در هوای آلوده از منزل خارج نشوند و در هنگام ضرورت با ماسک تردد کنند چون گرد و خاک ها ریزگرد هستند و تا انتهای ریه می روند و وارد خون می شوند.

امروز جدا از گرد و غبار مه دود داریم که به آن اسماگ می گویند و مواد دیگری از جمله مواد شیمیایی با این وضعیت همراه است. این وضعیت جدا از ریز گرد ها و ذرات آسیب زننده آن است. مواد آلاینده یا از جمله فلز و سرب و مس و دیگر ذراتی که می تواند با این آلاینده ها ترکیب شود و آلاینده هایی ثانویه ایجاد کند و می تواند خطرناک باشد به ویژه برای کودکان و بیماران قلبی و عروقی خطرناک خواهند بود.

در پایان انتظار می رود در صورت تداوم ریزگردها و شدت یافتن آلاینده، با انجام پایش‌های متوالی و تشکیل جلسات ستاد مدیریت بحران با حضور شخص استاندار برنامه ریزی های لازم برای پیشگیری این معضل صورت گیرد.

همچنین انتظار می رود اقدامات مناسبی در بحث لایروبی و ساماندهی رودخانه‌ها و مسیر‌های عبوری انجام شود تا در صورت باراندگی های شدید، شاهد بروز خسارت کمتری باشیم.

البته شرایط مشابهی از برخی مناطق استان خراسان شمالی و رضوی گزارش نیز شده و تقریبا می توان گفت ریزگردها رفته رفته به مساله عمومی کشور ما تبدیل می شود که انتظار می رود فکری اساسی برای حل و رفع آن شود.