مجتبی شیرازی 

به گزارش نکته پرداز به نقل از باران شمال در گزارشی به این موضوع پرداخته است که آیا گردشگری مازندران بلای جان کشاورزی می شود؟
با اعلام خبری تکان دهنده از سوی معاونت اقتصادی استانداری مازندران، ۶۵ درصد تقاضاهای سرمایه گذاری اخیر در این استان، معطوف به حوزه گردشگری است. این آمار درحالی منتشر می شود که مازندران به عنوان استان اول کشاورزی ایران، سال هاست قطب تولید محصولات استراتژیک مانند برنج، مرکبات و کیوی محسوب می شود. اما آیا این موج سرمایه گذاری در گردشگری، آینده کشاورزی مازندران را به خطر می اندازد؟
*چرا گردشگری؟ چرا کشاورزی نه ؟
۱- سرمایه ها به سمت ویلاها و هتل ها سرازیر شده اند!
انتقاد کارشناسان: سرمایه گذاران ترجیح می دهند به جای توسعه گلخانه ها یا صنایع تبدیلی کشاورزی، روی پروژه های گردشگری سریع النفع مانند اقامتگاه های بومگردی، هتل های لوکس و ویلاهای ساحلی سرمایه گذاری کنند.
هشدار کشاورزان: زمین های حاصلخیز شمال درحال تبدیل به بتون است! قیمت زمین های کشاورزی آنقدر بالا رفته که کشاورزان مجبور به فروش زمین هایشان به گردشگران شده اند.
۲٫ دولت محلی یا بخش خصوصی؛ تقصیر کیست؟
– موافقان گردشگری: «توسعه گردشگری در مازندران باعث اشتغالزایی، رشد درآمدهای محلی و رونق اقتصاد می شود. نمی توانیم در قرن ۲۱ فقط به کشاورزی متکی باشیم»!
– مخالفان: «دولت با تسهیل صدور مجوزهای گردشگری، عملاً به نابودی کشاورزی دامن می زند. چرا تسهیلات ویژهای برای مکانیزاسیون کشاورزی یا مقابله با آفات درختان مرکبات اختصاص نمی دهند؟»
*آیا گردشگری و کشاورزی می توانند همزیستی کنند؟ گردشگری کشاورزی؛ راه نجات یا شعار توخالی؟
برخی کارشناسان پیشنهاد می دهند مازندران با الگوبرداری از کشورهایی مانند ایتالیا یا ترکیه، گردشگری کشاورزی را توسعه دهد؛ مثلاً ایجاد تورهای بازدید از باغ های مرکبات، شالیزارها یا تولید عسل محلی. اما منتقدان می گویند: «این طرح ها در حد حرف است و بودجه واقعی به آن تخصیص نمی یابد.»
* تخریب محیط زیست؛ تهدید مشترک هر دو بخش
افزایش ساخت وسازهای گردشگری در جنگل ها و حریم رودخانه ها نه تنها کشاورزی را تهدید می کند، بلکه منابع آبی را نیز آلوده می سازد. یک فعال محیط زیست هشدار می دهد: «اگر همین روند ادامه یابد، تا ۱۰ سال آینده نه گردشگری پایدار داریم، نه کشاورزی!»
*وعده یا واقعیت؟
رضا گنجی ، سرپرست معاونت اقتصادی استانداری مازندران، می گوید:
«ما به دنبال تعادل بین بخش های اقتصادی هستیم. تسریع در صدور مجوزهای سرمایه گذاری به معنای نادیده گرفتن کشاورزی نیست. برنامه هایی برای توسعه کشاورزی مدرن و جذب سرمایه به این حوزه نیز داریم».
اما سوال اصلی اینجاست: آیا وعده های مسئولان محلی با اقدامات عملی همخوانی دارد؟ آمارها نشان می دهد در ۵ سال گذشته، سهم کشاورزی از بودجه استانی سالانه کاهش یافته است!
«مازندران در دوراهی تاریخ سازی: تبدیل به بهشت گردشگران شود، یا قربانی بی اعتنایی به کشاورزی؟»
*چرا کشاورزی مازندران نباید قربانی گردشگری شود؟
با توجه به هشدارهای اخیر درباره سهم ۶۵ درصدی تقاضاهای سرمایه گذاری در گردشگری مازندران، کارشناسان تاکید می کنند: «گردشگری بدون برنامه ریزی، نه تنها کشاورزی را نابود می کند، بلکه امنیت غذایی کل ایران را تهدید خواهد کرد!». مازندران بیش از ۲۰ درصد برنج کشور و ۳۵ درصد مرکبات را تولید می کند، اما روند فعلی نشان می دهد سرمایه گذاران ترجیح می دهند به جای نجات باغهای کیوی در آستانه نابودی، به ساخت ویلاهای لاکچری در اراضی کشاورزی بپردازند!
*۴ شرط حیاتی برای توسعه گردشگری، بدون نابودی کشاورزی
۱٫ گردشگری کشاورزی (Agro-Tourism)؛ تنها راه نجات
– تبدیل شالیزارها و باغ های مرکبات به جاذبه های گردشگری آموزشی (مثلاً تجربه نشاکاری برنج یا برداشت پرتقال توسط گردشگران).
– الزام سرمایه گذاران به اختصاص درصدی از درآمد پروژه های گردشگری به بهبود زیرساخت های کشاورزی محلی.
۲٫ ممنوعیت تغییر کاربری زمین های حاصلخیز
– تصویب فوری قانونی برای ممنوعیت ساخت وساز در زمین های کشاورزی درجه یک (مانند شالیزارهای ساری و باغ های نکا).
– جریمه های سنگین برای سرمایه گذارانی که اراضی کشاورزی را به هتل یا ویلا تبدیل می کنند.
۳٫ حمایت همه جانبه از کشاورزان
– تأسیس صندوق تضمین خرید محصولات کشاورزی برای جلوگیری از ورشکستگی کشاورزان برنجکار و باغدار.
– ارائه وام های کم بهره به کشاورزان برای مکانیزاسیون و مقابله با آفات (مثل بیماری جاروی جادوگر درختان لیمویا مگس میوه).
۴٫ گردشگری مبتنی بر محیط زیست
– توسعه اکوتوریسم در مناطق کوهستانی و جنگلی بدون ساخت وسازهای بتنی (مانند اقامتگاه های چوبی سبک).
– سرمایه گذاری در پروژه های پاک مانند دوچرخه سواری در جاده های روستایی یا تورهای قایق سواری در تالاب های بین المللی.
*نقشه خطرناک سرمایه گذاران؛ چرا زمین های کشاورزی هدف گرفته شده اند؟
– افزایش ۳۰۰ درصدی قیمت زمین های ساحلی در ۵ سال گذشته!
براساس آمار اتحادیه کشاورزان مازندران، هر هکتار زمین کشاورزی در مناطق ساحلی امروز به قیمت یک هتل ۵ ستاره فروخته می شود! این روند باعث شده جوانان روستایی تمایلی به ادامه کار در کشاورزی نداشته باشند.
– هشدار فائو: مازندران در خطر تبدیل شدن به واردکننده برنج!
سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) در گزارش اخیر خود هشدار داده اگر روند کاهش زمین های کشاورزی مازندران ادامه یابد، این استان تا ۱۰ سال آینده مجبور به واردات برنج خواهد شد!
حال به نظر شما اولویت سرمایه گذاری در مازندران باید چه باشد؟ گردشگری یا کشاورزی؟!